ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
CHUYÊN ĐỀ: THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI
ÔN TẬP VĂN BẢN : MÙA XUÂN NHO NHỎ
( Thanh Hải)
I. KIẾN THỨC CƠ BẢN

1.

Tác

- Thanh Hải ( 1930 – 1980) tên thật là Phạm Bá Ngoãn,
quê ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên -Huế. Ông sinh ra,
lớn lên, sống, chiến đấu và gắn bó trọn đời với mảnh đất Thừa
Thiên. Thanh Hải tham gia hoạt động văn nghệ từ cuối những
năm kháng chiến chống Pháp, là người có công xây dựng nền
văn học giải phóng Miền Nam từ những ngày đầu.
- Thơ Thanh Hải bình dị, trong sáng, sâu lắng và rất chân
thành.
- Tác phẩm chính : Những đồng chí trung kiên ( 1962 ).
Huế mùa xuân ( tập I-1970; tập II – 1975). Dấu võng Trường
Sơn ( 1977), Mùa xuân nho nhỏ (1980).
- Ông được tặng Giải thưởng văn học Nguyễn ĐÌnh Chiểu
năm 1965.

2.

Văn

a) Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ ra đời tháng 11/ 1980 trong
hoàn cảnh đặc biệt:
- Đất nước vừa trải qua cuộc chiến tranh biên giới phía
Bắc, nên kinh tế còn trì trệ, kém phát triển.
- Thanh Hải lúc đó đang nằm trên giường bệnh, sống
những ngày tháng cuối cùng của cuộc đời.
Vì vậy, bài thơ được coi là những dòng chữ cuối cùng
Thanh Hải để lại cho đời vừa là lời tổng kết cuộc đời ông, là
một lời tâm niệm chân thành, lời gửi gắm tha thiết của nhà thơ
với cuộc sống.

giả

bản

b. Thể thơ: Thể thơ 5 chữ
c. Mạch cảm xúc của bài thơ và bố cục:
- Từ cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên, đất trời à cảm xúc về
mùa xuân đất nước à Ước nguyện trước mùa xuân
1

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
Ba phần
- Phần 1: Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên( khổ
1)
- Phần 2: Cảm xúc của nhà thơ về mùa xuân đất nước( 2 khổ
tiếp theo)
- Phần 3: Khát vọng và lí tưởng sống cao đẹp của tác giả( 3 khổ
còn lại)
d. Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm
e. Nghệ thuật và nội dung
Đặc sắc nghệ thuật
- Thể thơ 5 chữ, nhạc điệu trong sáng, tha thiết, gần gũi
với dân ca, đặc biệt là dân ca miền Trung.
- Kết hợp những hình ảnh tự nhiên giản dị ( Bông hoa,
tiếng chim hót, vì sao…) với các hình ảnh giàu ý nghĩa biểu
trưng, khái quát.
- Cấu tứ chặt chẽ lô – gic: sự hài hòa giữa mùa xuân lớn
và mùa xuân nho nhỏ, từ mùa xuân của đất trời đến mùa xuân
của quê hương đất nước.
- Giọng điệu biến đổi phù hợp với mạch cảm xúc của tác
giả: vui, say mê, trầm lắng, tha thiết.
Nội dung: Bài thơ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn
bó với đất nước; với cuộc đời; thực hiện ước nguyện chân thành,
tha thiết muốn được cống hiến thật nhiều cho đất nước góp một
“ mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc.
3, Ý nghĩa nhan
đề văn bản?

- Tính từ “nho nhỏ” ở nhan đề bài thơ đã cụ thể hóa, hữu hình
hóa mùa xuân và mang đến những lớp nghĩa khác nhau:
+ Lớp nghĩa thực: Gợi về mùa xuân của đất trời, của thiên nhiên
vũ trụ
+ Là hình ảnh ẩn dụ độc đáo thể hiện khát vọng lí tưởng muốn
cống hiến tất cả những gì đẹp đẽ nhất tinh túy nhất cho cuộc đời,
quê hương, đất nước của nhà thơ.

2

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại

II, Tìm hiểu văn bản
1, Cảm xúc của
- Bài thơ mở ra một khung cảnh thiên nhiên trong trẻo
nhà thơ trước
và tràn đầy sức sống của mùa xuân.
mùa xuân thiên
- Bức tranh mùa xuân: Tác giả đã tái hiện lại khung cảnh
nhiên( khổ 1)
mùa xuân của đất trời xứ Huế qua vài nét phác họa: một dòng
sông xanh, một bông hoa tím biếc, một tiếng chim chiền chiện
…
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Mùa xuân được mở ra với không gian cao rộng ( với
dòng sông, mặt đất, bàu trời bao la), cả màu sắc tươi thắm của
mùa xuân ( sông xanh, hoa tím biếc), cả âm thanh vang vọng,
tươi vui của chim chiền chiện lành lót gọi xuân về ( hót vang
trời ). Hình ảnh thơ đẹp, giàu tính tạo hình, bức tranh xuân có
tầng bậc, hài hòa giữa màu sắc và âm thanh, đậm sắc màu xứ
Huế.
- Cảm xúc của tác giả: tươi vui, hồn nhiên, trong trẻo
trước cảnh mùa xuân:
“Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng”.
+  Có thể hiểu câu thơ “ Từng giọt long lanh rơi” theo
nhiều cách khác nhau. Trước hết, “giọt long lanh” là những
giọt mưa mùa xuân, giọt sương mùa xuân, trong sáng, rơi
xuống từng nhành cây, kẽ lá như những hạt ngọc.
Ở đây, giọt long lanh cũng có thể được hiểu theo nghĩa ẩn
dụng chuyển đổi cảm giác. Tiếng chim từ chỗ là âm thanh
(cảm nhận bằng thính giác) chuyển thành từng giọt (hình và
khối, cảm nhận bằng thị giác), từng giọt ấy lại long lanh ánh
sáng và màu sắc, có thể cảm nhận bằng xúc giác “Tôi đưa tay
tôi hứng”. Dù hiểu theo cách nào thì hai câu thơ vẫn thể hiện
cảm xúc say sưa, ngây ngất của tác giả trước cảnh đất trời xứ
Huế vào xuân, thể hiện mong muốn hoá vào thiên nhiên đất
3

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại

2, Cảm xúc của
nhà thơ trước
mùa xuân đất
nước( 2 khổ tiếp
theo)

trời trong tâm tưởng giữa mùa đông giá lạnh khiến ta vô cùng
khâm phục.
+ Lời gọi “ơi”, lời hỏi “chi” khiến câu thơ trở thành lời
trò chuyện trực tiếp với thiên nhiên, tác giả đưa vào thơ cách
nói dịu ngọt thân thương cua xứ Huế, bộc lộ sự ngạc nhiên xúc
động trước vẻ đẹp của mùa xuân xứ Huế.
=> Chỉ với vài nét vẽ, đan xen một chút chất nhạc, Thanh Hải
đã phác họa được một bức tranh có cái hồn mùa xuân xứ Huế.
Nó đủ đầy cả màu sắc, hình ảnh, âm thanh. Từ đó, bộc lộ được
niềm say sưa, ngây ngất của tác giả trước thiên nhiên đất trời
mùa xuân.
Từ vẻ đẹp của mùa xuân quê hương, Thanh Hải đã mở rộng để
khám phá, ngợi ca vẻ đẹp của mùa xuân đất nước:
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy quanh lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao”.
- Thanh Hải chọn hai hình ảnh tiêu biểu người cầm
súng và người ra đồng – hai hình ảnh tượng trưng cho hai
nhiệm vụ chiến lược quan trọng : chiến đấu và sản xuất, bảo vệ
và xây dựng đất nước. Cái hay của câu thơ là tác giả đã gắn
hình ảnh người cầm súng và người ra đồng với màu xanh vô
cùng gợi cảm của chồi non lộc biếc.
Lộc giắt đầy …, lộc trải dài… hình ảnh trùng điệp làm
hiện ra cả mùa xuân đất trời trong màu xanh bất tận của lộc
mới. Mùa xuân theo người lính ra trận, lộc non trên vành lá
ngụy trang tiếp sức cho họ trên mỗi bước đường hành quân,
gìn giữ mùa xuân vĩnh hằng cho dân tộc. Mùa xuân theo người
nông dân ra đồng trước mắt họ trải ra màu xanh đầy sức sống,
hay chính họ đang gieo mùa xuân trên khắp mọi miền Tổ
quốc? Mùa xuân theo người cầm súng, người ra đồng đến mọi
miền đất nước. Và chính những con người ấy đã đem mùa
xuân đến cho đất nước giữa mùa xuân của thiên nhiên. Nhà thơ
4

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
nghe thấy trong màu xanh tươi non của của mùa xuân cái khí
thế tưng bừng; rộn rã, hối hả, xôn xao “ Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao”.
Điệp từ “ tất cả” đi liền với từ láy “hối hả”, “ xôn xao” làm cho
nhịp thơ trở nên nhanh, gấp, gợi một nhịp sống sôi động, hối
hả khẩn trương trong nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ đất nước
- Trước mùa xuân của đất nước, nhà thơ đã suy ngẫm về
đất nước:
+ Đất nước vừa lớn lao vừa gần gũi:
Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Nghệ thuật nhân hóa, đất nước như con người trải qua
bao vất vả gian lao của thăng trầm lịch sử. Vẻ đẹp đất nước là
vẻ đẹp của sức sống bền bỉ, mãnh liệt.
+ Đất nước tỏa sáng trong tương lai:
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước
Nhà thơ so sánh tầm vóc, vị thế của đất nước với nguồn
sáng lấp lánh của vì sao để bày tỏ niềm tự hào, niền tin tưởng
về tương lai tươi sáng, về sức sống trường tồn vĩnh cửu của
dân tộc, không kẻ thù nào có thể ngăn nổi bước tiến của dân
tộc ta.
Điệp từ “ đất nước” cộng với cấu trúc song hành ' đất nước
bốn nghìn năm…đất nước như vì sao…” diễn tả sự vận động đi
lên của lịch sử và khẳng định sự trường tồn vĩnh cửu của đất
nước
Cụm từ “ cứ đi lên” thể hiện ý chí, lòng quyết tâm và niềm tin
sắt đá của nhà thơ và cả dân tộc về tương lai tươi sáng của đất
nước.
-> Giọng thơ vừa tha thiết sôi nổi, vừa trang trọng đã gói trọn
niềm yêu mến tự hào, tin tưởng của nhà thơ vào đất nước.
3, Khát vọng và lí Từ xúc cảm về mùa xuân của thiên nhiên, đất nước, Thanh Hải
tưởng sống cao
tha thiết mong ước được hóa thân để sống biến thật nhiều cho
đẹp cuả nhà thơ(3 cuộc đời:
khổ còn lại)
Ta làm con chim hót
5

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
Ta làm một nhành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến.
- Điệp cấu trúc: “Ta làm…, ta nhập vào” được đặt ở vị trí đầu
của ba câu thơ đã khiến cho nhịp điệu thơ trở nên nhẹ nhàng,
khiến cho câu thơ như một lời thủ thỉ tâm tình về khát vọng
được hòa nhập vào cuộc sống của đất nước, được cống hiến
phần tốt đẹp – dù nhỏ bé của mình cho cuộc đời chung cho đất
nước.
- Những hình ảnh “ con chim hót”, “ cành hoa”, “ nốt trầm xao
xuyến” là những hình ảnh giản dị nhưng cũng thật hàm xúc:
+ Con chim cất cao tiếng hát để làm vui cho đời; cành hoa
điểm sắc để thắm cho mùa xuân, một nốt trầm trong muôn nốt
nhạc của bản hòa ca môn điệu. Đó là những hình ảnh hết sức
giản dị, nhỏ bé song đã cho thấy ước nguyện khiêm nhường
mà cao quí của thi nhân
+ Những hình ảnh này có sự đối ứng chặt chẽ với những hình
ảnh mở đầu của bài thơ để khẳng định một lẽ tự nhiên: con
chim sinh ra là để dâng hiến cho đời, bông hoa sinh ra là để tỏa
hương sắc, bản hòa ca tưng bừng rộn rã song không thể thiếu
nốt trầm.
- Thay đổi cách xưng hô, tôi – ta, cảm xúc cá nhân trước mùa
xuân thiên nhiên, đất nước đã chuyển hóa thành cái ta, vừa là
cá nhân vừa đại diện cho số đông, ước nguyện của tác giả
cũng là ước nguyện chung của mọi người.
- Tác giả còn tha thiết được hòa mình vào cuộc sống muôn
người, làm “ nốt trầm xao xuyến” trong bản hòa ca bất tận của
cuộc đời, cống hiến lặng thầm, không phô trương, cống hiến
phần tinh túy nhất cho quê hương, đất nước.
- Nhà thơ ước được làm “ Một mùa xuân nho nhỏ” để “ Lặng
lẽ dâng cho đời” tác giả ví ngầm cuộc đời mình và cuộc đời
mỗi người là “ Một mùa xuân nho nhỏ”, đây chính là hình ảnh
ẩn dụ đặc sắc của nhà thơ Thanh Hải.
+ Từ láy “ nho nhỏ” thể hiện ước muốn, khát vọng khiêm tốn
và giản dị của nhà thơ. Gợi về những gì đẹp đẽ và tinh túy nhất
6

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
của cuộc đời con người để góp cho mùa xuân đất nước.
+ Tính từ “lặng lẽ” đã cho thấy vẻ đẹp của một tâm hồn, lối
sống và nhân cách. Mùa xuân của Thanh Hải không hề ồn ào,
khoa trương, náo nhiệt mà lặng lẽ hiến dâng.
- Điệp cấu trúc ngữ pháp “ dù là…dù là”.. và hình ảnh tương
phản “ tuổi hai mươi” và “khi tóc bạc” khiến cho lời thơ như
một lời hứa, lời tự nhủ với mình. Đồng thời, khẳng định sự tồn
tại bền vững của những khát vọng sống, lí tưởng sống là cống
hiến hi sinh.
- Bài thơ khép lại trong giai điệu ngọt ngào, êm dịu của làn
điệu dân ca trữ tình xứ Huế. “Khúc nam ai” là khúc nhạc buồn
thương, da diết để gợi mùa xuân hiện tại với cuộc sống thanh
bình, no ấm. “ Nhịp phách tiền” là điệu nhạc rộn ràng để khép
lại bài thơ, đó là giai điệu của cuộc sống mới, sức sống mới
của dân tộc. -> Tình yêu đời, yêu cuộc sống trỗi dậy thật mãnh
liệt, trở thành khúc hát tâm tình trong những dòng thơ cuối.
Khúc hát đó thật cảm động, cao quí và đáng trân trọng biết
bao.

III, Luyện tập
A. DẠNG ĐỀ ĐỌC HIỂU
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Cho câu thơ sau:
Mọc giữa dòng sông xanh
…………………………..
Câu 1: Hãy chép chính xác những dòng thơ còn lại để hoàn thiện khổ thơ? Đoạn
thơ trên trích trong bài thơ nào của ai? Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
Câu 2: Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính của khổ thơ em vừa chép?
Câu 3: Chỉ ra thành phần biệt lập được sử dụng trong khổ thơ vừa chép?
Câu 4: Tìm và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ
thơ?
Câu 5: Viết đoạn văn(7-10 câu) trình bày cảm nhận về bức tranh thiên nhiên được
thể hiện trong đoạn thơ( trong đoạn văn có sử dụng phép thế và gạch chân phép thế
7

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
đó)
Gợi ý:
Câu 1: Đoạn thơ được trích trong bài “ Mùa xuân nho nhỏ” của tác giả
Thanh Hải
Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ ra đời tháng 11/ 1980 trong hoàn cảnh đặc biệt:
- Đất nước vừa trải qua cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc, nên kinh tế còn
trì trệ, kém phát triển.
- Thanh Hải lúc đó đang nằm trên giường bệnh, sống những ngày tháng cuối
cùng của cuộc đời.
Câu 2: – Thể thơ: 5 chữ
- Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm
Câu 3: Từ “ơi” trong câu thơ “ Ơi con chim chiền chiện” thuộc thành phần biệt lập
dùng để gọi đáp.
Câu 4:
– Biện pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác qua câu thơ “ Từng giọt long lanh rơi; Tôi
đưa tay tôi hứng”
Tác dụng: Thể hiện cảm xúc say sưa ngây ngất của tác giả trước cảnh đất trời xứ
Huế vào xuân. Đồng thời tác giả còn muốn hòa nhập vào thiên nhiên, đất trời. Từ
đó cho thấy được tình yêu thiên nhiên của tác giả.
- Nghệ thuật đảo ngữ qua hai câu thơ “ Mọc giữa dòng sông xanh; Một bông hoa
tím biếc”
Tác dụng: Tác giả đặt từ “ mọc” lên đầu câu cho thấy được sức sống mãnh liệt, sự
vươn lên trỗi dậy của bông hoa. Từ đó, cho ta thấy được sức sống mãnh liệt của
mùa xuân thiên nhiên.
- Nghệ thuật nhân hóa lời gọi “ơi” và lời hỏi “ chi”
Tác dụng : Câu thơ đã trở thành lời trò truyện trực tiếp với thiên nhiên, bộc lộ sự
ngạc nhiên, xúc động trước vẻ đẹp của mùa xuân.
Câu 5: Cần trình bày một cách tự nhiên, chân thành những cảm nhận của bản
thân về đoạn thơ được trích.
- Vẻ đẹp trong sáng, đầy sức sống của xứ Huế mùa xuân. Bức tranh được nhà
thơ vẽ với màu sắc hài hoà, điểm vào đó là âm thanh cao vút, vui tươi, rộn ràng...
- Động từ mọc đảo lên đầu câu nhấn mạnh sự sống của bông hoa.
+ Tình cảm của nhà thơ.
+ Tình yêu mùa xuân thể hiện qua bức tranh xuân, qua câu hỏi con chim chiền
8

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
chiên.
+ Hành động "hứng" giọt long lanh rơi là ẩn dụ chuyển đổi cảm giác. Sự níu
giữ, yêu tha thiết mùa xuân, cuộc đời, dồn vào hành động ấy.
Đoạn văn tham khảo:
Đoạn thơ trên được trích trong văn bản “ Mùa xuân nho nhỏ” của tác giả
Thanh Hải đã rất thành công trong việc thể hiện bức tranh thiên nhiên mùa xuân xứ
Huế thật đẹp và đầy sức sống(1). Tác giả đã sử dụng nghệ thuật đảo ngữ, động từ
“mọc” được đặt ở ngay đầu câu thơ cho thấy được sức sống mãnh liệt của bông
hoa(2). Không gian cao rộng của bầu trời, rộng dài của dòng sông, màu sắc hài hòa
của bông hoa tím biếc và màu xanh của dòng sông- màu sắc đặc trưng của xứ Huế
(3). Rộn rã, tươi vui giữa âm thanh của tiếng chim chiền chiện, lan tỏa khắp bầu
trời xuân(4). Các từ “ơi”, “ chi”, “ mà” như những lời trò chuyện với thiên nhiên
thật trìu mến, thân thương(5). Đặc biệt hình ảnh ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “Từng
giọt long lanh rơi; Tôi đưa tay tôi hứng” đã thể hiện cảm xúc say xưa, ngây ngất
của nhà thơ trước đất trời xứ Huế vào xuân(6). Tóm lại, với việc sử dụng thể thơ
ngũ ngôn gần với giọng điệu dân ca miền Trung tạo ra âm hưởng nhẹ nhàng và tha
thiết, thấm vào lòng người đoạn thơ cho ta thấy lòng yêu thiên nhiên và tình yêu
cuộc sống sâu sắc của nhà thơ(7).
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Cho đoạn thơ:
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy quanh lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao
Câu 1: Tác giả nhắc tới hai lớp người: “ người cầm súng” và “ người ra đồng”.
Điều đó có ý nghĩa gì?
9

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
Câu 2: Em hiểu như thế nào về hình ảnh “lộc”?
Câu 3: Tìm các biện pháp sử dụng trong khổ thơ và nêu tác dụng?
Câu 4: Xét về mặt cấu tạo, các từ “ hối hả”, “ xôn xao” thuộc kiểu từ gì? Theo em ,
việc sử dụng các từ đó có tác dụng như thế nào?
Câu 5: Viết đoạn văn phân tích để làm rõ giá trị của điệp ngữ trong đoạn thơ trên?
Gợi ý:
Câu 1: Tác giả nhắc tới hai lớp người: “ người cầm súng” ( những người lính nơi
tiền tuyến) và “ người ra đồng”( những người nông dân ở hậu phương). Điều đó có
ý nghĩa:
- Chỉ rõ hai nhiệm vụ quan trọng của nước ta lức bấy giờ là chiến đấu và sản xuất,
bảo vệ và xây dựng đất nước.
- Chỉ rõ hai lực lượng nòng cốt của cách mạng lúc bấy giờ.
Câu 2: “lộc” vừa có nghĩa thực là chồi non xanh biếc( trên vòm lá ngụy trang của
người lính), là mạ non trên những cánh đồng của người nông dân- dấu hiệu đặc
trưng của mùa xuân vừa là hình ảnh ẩn dụ tượng trưng cho sức sống của mùa xuân,
c ủa đất nước trong giai đoạn chuyển mình, gợi lên niềm tin vào một cuộc sống
tươi đẹp phía trước.
Câu 3:
- Ẩn dụ “lộc” gợi sức sống mới, gợi những thành quả trong công cuộc xây dựng và
bảo vệ đất nước.
- Điệp từ “mùa xuân”, “lộc” nhấn mạnh sắc xuân, sức xuân đang dâng tràn trên
mọi miền đất nước. Điệp ngữ “tất cả như” kết hợp với hai từ láy “ hối hả” và “xôn
xao” nhấn mạnh không khí chung- nhộn nhịp, khẩn trương và tâm trạng chung- rộn
ràng, náo nức của con người trong công cuộc chiến đấu, bảo vệ và xây dựng đất
nước.
-> các biện pháp tu từ đã vẽ nên bức tranh mùa xuân của đất nước tràn đầy sức
sống.
Câu 4: Xét về mặt cấu tạo, các từ “ hối hả”, “ xôn xao” là các từ láy. Từ láy tượng
hình “hối hả” và tượng thanh “xôn xao” đã tái hiện không khí lao động vô cùng
khẩn trương, sôi động của cả đất nước khi đứng trước những nhiệm vụ cách mạng
mới, đồng thời diễn tả niềm vui, sự náo nức trong mỗi con người.
Câu 5: Đoạn văn tham khảo:
Đoạn thơ trên trích trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của tác giả Thanh Hải đã
rất thành công trong việc thể hiện rõ giá trị của các điệp ngữ được sử dụng trong
10

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
đoạn thơ. Các điệp ngữ trên đều được nằm ở đầu các câu thơ. Vị trí đó có lẽ chính
là dụng ý của nhà thơ để tạo nên cái hay cho bài thơ. Tác giả vừa sử dụng điệp ngữ
nối liền và điệp ngữ cách quãng để tạo nên sự phong phú cho các điệp ngữ, tránh
sự nhàm chán. Cách sử dụng điệp ngữ trong đoạn thơ trên nhà thơ còn muốn tạo
nhịp điệu cho câu thơ, đoạn thơ. Các điệp ngữ tạo nên điểm nhấn cho câu thơ như
nốt nhấn ở một bản nhạc, góp phần gợi không khí sôi nổi, khẩn trương, tấp nập của
bức tranh đất nước vừa lao động, vừa chiến đấu.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

Cho câu thơ: “ Đất nước bốn nghìn năm”
Câu 1: Hãy chép tiếp những câu thơ tiếp theo để hoàn thiện khổ thơ?
Câu 2: Trong khổ thơ nhà thơ đã có những suy nghĩ và cảm xúc gì về đất
nước?
Câu 3: Hình ảnh đất nước được miêu tả bằng những biện pháp tư từ nào? Nêu
tác dụng của các biện pháp tu từ đó?
Câu 4: Đã có nhiều nhà thơ sáng tạo nên những hình ảnh đất nước rất đẹp.
Thế nhưng, nếu đã đọc Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải, ta không thể quên khổ
thơ:
Đất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
Em hãy trình bày ấn tượng của tác giả về đất nước qua việc phân tích các biện
pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ trên?
Gợi ý:
Câu 1: Hs chép chính xác khổ thơ.
Câu 2: Suy nghĩ và cảm xúc của nhà thơ về đất nước:
- Tác giả tổng kết lịch sử mấy ngàn năm của đất nước bằng hai tính từ rất
ngắn gọn, hàm súc/; “ vất vả, gian lao”, thể hiện sự thấu hiểu, tình yêu, sự trân
trọng, tự hào về lịch sử dân tộc.
- Tin tưởng, tự hào về vẻ đẹp lung linh, sự phát triển mạnh mẽ, tương lai rạng
11

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
ngời và sự trường tồn của đất nước.
Câu 3: Hình ảnh đất nước được miêu tả bằng biện pháp tư từ nhân hóa( vất
vả, gian lao, đi lên) và so sánh ( đất nước như vì sao). Tác dụng bộc lộ tình yêu,
niềm tự hào về đất nước và niềm tin vào tương lai tươi sáng của đất nước.
Câu 4:
Trong bốn câu thơ, Thanh Hải đã nhân hoá đất nước vất vả và gian lao. Hình
ảnh đất nước trở nên gần gũi, mang vóc dáng người mẹ, người chị tần tảo, cần cù
"vất vả và gian lao".
- Khi so sánh đất nước với "vì sao cứ đi lên phía trước", nhà thơ đã sáng tạo
nên hình ảnh đất nước rất khiêm nhường (là vì sao chứ không dùng hình ảnh mặt
trời) nhưng cũng rất tráng lệ. Là một vì sao nhưng ở vị trí đi lên phía trước dẫn đầu.
Đó là hình ảnh tiên phong của cách mạng Việt Nam, của đất nước trong lịch sử thế
giới.
- Hình ảnh thơ đặc sắc và hàm súc, ca ngợi sự trường tổn, hướng về tương lai
của đất nước. Đó chính là lòng tự hào dân tộc sâu sắc.
**Đoạn văn tham khảo:
Để làm cho đoạn thơ trên gây ấn tượng sâu sắc, chúng ta không thể không
nhắc tới cách sử dụng các biện pháp tu từ được nhà thơ sử dụng trong đoạn thơ.
Trong bốn câu thơ, Thanh Hải đã nhân hoá đất nước “vất vả và gian lao” kết hợp
với nghệ thuật hoán dụ “ đất nước” đã cho ta thấy được hình ảnh một đất nước trải
dài hàng ngàn năm lịch sử để phát triển và đi lên. Hình ảnh đất nước trở nên gần
gũi, mang vóc dáng người mẹ, người chị tần tảo, đảm đang, tháo vát, cần cù vươn
lên trong cuộc sống. Khi so sánh đất nước với "vì sao cứ đi lên phía trước", nhà thơ
đã sáng tạo nên hình ảnh đất nước rất khiêm nhường (là vì sao chứ không dùng
hình ảnh mặt trời) nhưng cũng rất tráng lệ. Là một vì sao nhưng ở vị trí đi lên phía
trước dẫn đầu. Đó là hình ảnh tiên phong của cách mạng Việt Nam, của đất nước
trong lịch sử thế giới. Các biện pháp tu từ đã tạo nên dấu ấn cho đoạn thơ, hình ảnh
thơ đặc sắc và hàm súc, ca ngợi sự trường tổn, hướng về tương lai của đất nước. Đó
chính là lòng tự hào dân tộc sâu sắc.

12

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
B. DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
Đề 1 : Phân tích bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của nhà thơ Thanh Hải.
1. Mở bài : Cần nêu được:
- Giới thiệu tác giả
- Phong cách sáng tác
- Giới thiệu văn bản.
- Nêu vấn đề nghị luận.
Tham khảo mở bài:
- Thanh Hải ( 1930 – 1980) tên thật là Phạm Bá Ngoãn. Ông sinh ra, lớn lên
sống, chiến đấu và gắn bó trọn đời với mảnh đất Thừa Thiên- Huế.
- Thơ Thanh Hải bình dị, trong sáng, sâu lắng và rất chân thành.
- Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ ra đời tháng 11 năm 1980 trong hoàn cảnh đặc
biệt lúc đó Thanh Hải đang nằm trên giường bệnh, sống những ngày tháng cuối
cùng của cuộc đời.
- Bài thơ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời
; thể hiện ước nguyện chân thành, tha thiết muốn được cống hiến thật nhiều cho đất
nước, góp một “ mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc.
2. Thân bài
Luận điểm 1: Cảm xúc trước mùa xuân của thiên nhiên Huế ( khổ đầu).
- Bức tranh mùa xuân: Tác giả đã tái hiện lại khung cảnh mùa xuân của đất
trời xứ Huế qua vài nét phác họa: một dòng sông xanh, một bông hoa tím biếc, một
tiếng chim chiền chiện …
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Mùa xuân được mở ra với không gian cao rộng ( với dòng sông, mặt đất, bàu
trời bao la), cả màu sắc tươi thắm của mùa xuân ( sông xanh, hoa tím biếc), cả âm
thanh vang vọng, tươi vui của chim chiền chiện lành lót gọi xuân về ( hót vang trời
). Hình ảnh thơ đẹp, giàu tính tạo hình, bức tranh xuân có tầng bậc, hài hòa giữa
màu sắc và âm thanh, đậm sắc màu xứ Huế.
- Cảm xúc của tác giả: tươi vui, hồn nhiên, trong trẻo trước cảnh mùa xuân:
+ Câu thơ “ Từng giọt long lanh rơi” sự dụng nghệ thuật chuyển đổi cảm
giác thể hiện niềm say sưa, ngây ngất, nâng niu, trân trọng của tác giả trước vẻ đẹp
đất trời vào xuân “ Từng giọt” ở đây là giọt mưa mùa xuân long lanh trong ánh
sáng của trời xuân; nếu gắn với 2 câu trước, “ từng giọt” có thể hiểu là giọt âm

13

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
thanh của tiếng chim hót. Tiếng chim từ chỗ là âm thanh ( cảm nhận bằng thính
giác) chuyển thành từng giọt ( hình, khối, cảm nhận bằng thị giác), từng giọt ấy lại
long lanh ánh sáng và màu sắc, có thể cảm nhận bằng xúc giác “ Tôi đưa tay tôi
hứng”.
+ Lời gọi “ơi”, lời hỏi “chi” khiến câu thơ trở thành lời trò chuyện trực tiếp
với thiên nhiên, tác giả đưa vào thơ cách nói dịu ngọt thân thương cua xứ Huế, bộc
lộ sự ngạc nhiên xúc động trước vẻ đẹp của mùa xuân xứ Huế.
Luận điểm 2: Cảm xúc trước mùa xuân đất nước ( khổ 2,3)
- Thanh Hải chọn hai hình ảnh tiêu biểu người cầm súng và người ra đồng –
hai hình ảnh tượng trưng cho hai nhiệm vụ chiến lược quan trọng : chiến đấu và sản
xuất, bảo vệ và xây dựng đất nước. Cái hay của câu thơ là tác giả đã gắn hình ảnh
người cầm súng và người ra đồng với màu xanh vô cùng gợi cảm của chồi non lộc
biếc:
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy quanh lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Lộc giắt đầy …, lộc trải dài… hình ảnh trùng điệp làm hiện ra cả mùa xuân
đất trời trong màu xanh bất tận của lộc mới. Mùa xuân theo người lính ra trận, lộc
non trên vành lá ngụy trang tiếp sức cho họ trên mỗi bước đường hành quân, gìn
giữ mùa xuân vĩnh hằng cho dân tộc. Mùa xuân theo người nông dân ra đồng trước
mắt họ trải ra màu xanh đầy sức sống, hay chính họ đang gieo mùa xuân trên khắp
mọi miền Tổ quốc? Mùa xuân theo người cầm súng, người ra đồng đến mọi miền
đất nước. Và chính những con người ấy đã đem mùa xuân đến cho đất nước giữa
mùa xuân của thiên nhiên. Nhà thơ nghe thấy trong màu xanh tươi non của của
mùa xuân cái khí thế tưng bừng; rộn rã, hối hả, xôn xao “ Tất cả như hối hả - Tất
cả như xôn xao”.
- Suy ngẫm của tác giả về đất nước:
+ Đất nước vừa lớn lao vừa gần gũi:
Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Nghệ thuật nhân hóa, đất nước như con người trải qua bao vất vả gian lao
của thăng trầm lịch sử. Vẻ đẹp đất nước là vẻ đẹp của sức sống bền bỉ, mãnh liệt.
+ Đất nước tỏa sáng trong tương lai:
Đất nước như vì sao
14

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
Cứ đi lên phía trước
Nhà thơ so sánh tầm vóc, vị thế của đất nước với nguồn sáng lấp lánh của vì
sao để bày tỏ niềm tự hào, niền tin tưởng về tương lai tươi sáng, về sức sống trường
tồn vĩnh cửu của dân tộc, không kẻ thù nào có thể ngăn nổi bước tiến của dân tộc
ta.
Luận điểm 3: Tâm niệm của nhà thơ ( khổ 5,6)
Từ xúc cảm về mùa xuân của thiên nhiên, đất nước, Thanh Hải tha thiết
mong ước được hóa thân để sống biến thật nhiều cho cuộc đời:
Ta làm con chim hót
Ta làm một nhành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến.
- Điệp cấu trúc: Ta làm…, ta nhập vào … diễn tả một cách tha thiết khát
vọng được hòa nhập vào cuộc sống của đất nước, được cống hiến phần tốt đẹp – dù
nhỏ bé của mình cho cuộc đời chung cho đất nước. Thay đổi cách xưng hô, tôi – ta,
cảm xúc cá nhân trước mùa xuân thiên nhiên, đất nước đã chuyển hóa thành cái ta,
vừa là cá nhân vừa đại diện cho số đông, ước nguyện của tác giả cũng là ước
nguyện chung của mọi người.
- Điều tâm niệm ấy được tác giả thể hiện một cách chân thành trong những
hình ảnh thơ đẹp một cách tự nhiên, giản dị.
- Ước là “ con Chim” để dâng cho đời tiếng hót làm vui, làm “ nhành hoa”
dâng cho đời hương sắc làm đẹp. Ở khổ đầu, vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên đã
được miêu tả bằng hình ảnh “ một bông hoa tím biếc”, bằng âm thanh của tiếng
chim chiền chiện “ hót chỉ mà vang trời”. Ở khổ thơ này , tác giả lại mượn những
hình ảnh ấy – những hình ảnh đẹp nhất, khiêm nhường nhất của thiên nhiên- để hóa
thân, để dâng hiến, cách cấu từ lặp lại tạo ra sự đối ứng chặt chẽ. Những hình ảnh
trọn lọc ấy đã mang một ý nghĩa mới: mong ước được sống có ich cống hiến cho
đời vô tư, tự nguyện, không đòi hỏi đáp đền như một lẽ tự nhiên, con chim mang
đến tiếng hót, bông hoa tỏa hương sắc cho đời.
+ Tác giả còn tha thiết được hòa mình vào cuộc sống muôn người, làm “ nốt
trầm xao xuyến” trong bản hòa ca bất tận của cuộc đời, cống hiến lặng thầm, không
phô trương, cống hiến phần tinh túy nhất cho quê hương, đất nước.
+ Nhà thơ ước được làm “ Một mùa xuân nho nhỏ” để “ Lặng lẽ dâng cho
đời” tác giả ví ngầm cuộc đời mình và cuộc đời mỗi người là “ Một mùa xuân nho
nhỏ”. Mỗi người phải mang đến cho cuộc đời chung một phần nhỏ bé của mình và
15

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
phải không ngừng cống hiến: “ Đó là tuổi hai mươi – Dù là khi tóc bạc”. “ Mùa
xuân nho nhỏ” là một sáng tạo độc đáo của Thanh Hải. Nhà thơ nguyện làm một
mùa xuân, nghĩa là sống đẹp, sống với tất cả sức sống tươi trẻ của mình nhưng rất
khiêm nhường cống hiến bất chấp tuổi tác, thời gian, nghịch cảnh.
Lẽ sống của Thanh Hải là lẽ sống của một lớp người trọn đời đi theo cách
mạng. Cuộc sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người biết sống, biết chăm lo cho
cuộc đời chung và có thể đóng góp những gì tốt đẹp của mình cho cuộc đời chung,
cho đất nước.
3. Kết luận
- Sức hấp dẫn của bài thơ Mùa xuân nho nhỉ là ở thể thơ năm tiếng, nhạc
điệu trong sáng, tha thiết, gần gũi với dân ca, nhiều hình ảnh đẹp, trong sáng, giàu
tình biểu tượng, ẩn dụ.
- Bài thơ còn để lại ấn tượng sâu sắc trước những xúc cảm của Thanh Hải về
mùa xuân thiên nhiên, đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn làm một mùa xuân nho
nhỏ để cống hiến cho cuộc đời. Từ đó mở ra những suy nghĩ về ý nghĩa, giá trị
cuộc sống của mỗi cá nhân là sống có ích, biết cống hiến những gì tốt đẹp nhất cho
cuộc đời chung.
Đề 2 : Nhận xét về bài thơ Mùa xuân nho nhỏ, có ý kiến cho rằng “ Bài thơ thể
hiện tình yêu cuộc sống thiết tha và nguyện ước cống hiến chân thành, tha
thiết của Thanh Hải”.
Hãy làm sáng tỏ lời nhận xét trên
1. Mở bài
- Thanh Hải ( 1930- 1980) là một trong những cây bút có công xây dựng nền
văn học cách mạng ở miền Nam những ngày đầu. Thơ Thanh Hải bình dị, trong
sáng, sâu lắng và rất chân thành.
- Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ ra đời tháng 11 năm 1980 trong hoàn cảnh đặc
biệt, lúc đó Thanh Hải đang nằm trên giường bệnh, sống những ngày tháng cuối
cùng của cuộc đời. Nhận xét bài thơ Mùa xuân nho nhỏ,có ý kiến cho rằng.“Bài thơ
thể hiện tình yêu cuộc sống thiết tha và nguyện ước cống hiến chân thành, tha thiết
của Thanh Hải”.
2.Thân bài
a) Bài thơ thể hiện tình yêu cuộc sống tha thiết của Thanh Hải
- Thanh Hải phác họa ra bức tranh mùa xuân thiên nhiên tươi đẹp, đậm sắc
màu xứ Huế khi đang nằm trên giường bệnh: một dòng sông xanh, một bông hoa
tím biếc, một tiếng chim chiền chiện…
16

ÔN TẬP VĂN 9 KÌ II- thơ hiện đại
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con sông chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Mùa xuân được mở ra với không gian cao rộng ( với dòng sông, mặt đất, bầu
trời bao la), cả màu sắc tươi thắm của mùa xuân ( sông xanh, hoa tím biếc), cả âm
thanh vang vọng, tươi vui của chim chiền chiện lánh lót gọi xuân về ( hót vang
trời). Hình ảnh thơ đẹp, giàu tính tạo hình, bức tranh xuân có tầng bậc, hài hòa
giữa màu sắc và âm thanh, đậm sắc màu xứ Huế.
- Nhà thơ đón nhận vẻ đẹp bức tranh mùa xuân bằng trạng thái tâm lí đặc
biệt. Ông đưa tay ra hứng lấy “ Từng giọt long lanh rơi”. Trong cảm nhận của nhà
thơ, tiếng chim chiền chiện không hề tan biến trong không gian mà đọng lại từng
giọt long lanh màu sắc và ánh sáng khiến nhà thơ không cầm lòng được nên đã
dang rộng vòng tay, mở rộng tấm lòng đón nhận bức tranh xuân bằng trạng thái say
sưa, ngây ngất, bằng những giác quan thính nhậy và tâm hồn người nghệ sĩ, bằng
cả sự trân trọng, nâng niu.
- Nằm trên giường bệnh, vì yêu cuộc sống. Thanh Hải còn cảm nhận được
khí thế tưng bừng, rộn rã của đất nước đang vào xuân qua hai hình ảnh chọn lọc,
giàu ý nghĩa biểu trưng: người cầm súng, người ra đồng . Họ là hai lực lượng tiêu
biểu cho hai nhiệm vụ chiến lược quan trọng của dân tộc: chiến đấu và sản xuất,
bảo vệ và xây dựng đất nước.
- Thanh Hải quên đi ...