1. MÙA XUÂN NHO NHỎ - THANH HẢI
Đề: Phân tích bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của nhà thơ Thanh Hải.
I. Mở bài :
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Nêu vấn đề nghị luận.
II. Thân bài
1. Khái quát chung
- Hoàn cảnh ra đời
- Mạch cảm xúc
2. Phân tích

Thanh Hải tên thật là Phạm Bá Ngoãn, sinh năm 1930, quê ở Thừa Thiên Huế.
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ nhà thơ Thanh Hải làm công tác văn
hoá văn nghệ ở Đoàn văn công tỉnh và cán bộ Tuyên huấn ở chiến khu. Sau năm
1975, ông là Tổng thư ký Hội Văn nghệ Bình Trị Thiên. Ông mất ngày 15 tháng
12 năm 1980 tại Huế. Với 50 mùa xuân cuộc đời, nhà thơ đã để lại 6 tập thơ:
“Những đồng chí Trung Kiên”; “Huế mùa xuân” (2 tập); “Dấu võng Trường
Sơn”; “Mưa xuân đất này” và “Thanh Hải thơ tuyển”. Thơ Thanh Hải là tiếng
nói bình dị, chân thành của người chiến sĩ kiên trung, một lòng theo cách mạng,
đã có những đóng góp đang quí cho nền thơ chống Mỹ. Ông được tặng giải
thưởng văn học Nguyễn Đình Chiểu 1965 và được truy tặng Giải thưởng Nhà
nước về văn học nghệ thuật, đợt 1, năm 2001.
“Mùa xuân nho nhỏ” là một trong những bài thơ tiêu biểu trong gia tài thơ xuân
Việt Nam , được nhà thơ Thanh Hải viết trên giường bệnh, trước khi mất chỉ vài
ngày. Đó là lời tự bạch chân thành với những tâm niệm đầy tính nhân văn về lẽ
sống và đời thơ.
Luận điểm 1: Cảm xúc trước mùa xuân của thiên nhiên xứ Huế (khổ đầu).
- Bức tranh mùa xuân: Tác giả đã tái hiện lại khung cảnh mùa xuân của đất trời xứ
Huế qua vài nét phác họa: một dòng sông xanh, một bông hoa tím biếc, một tiếng
chim chiền chiện …
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Mùa xuân được mở ra với không gian cao rộng (với dòng sông, mặt đất, bầu
trời bao la), cả màu sắc tươi thắm của mùa xuân (sông xanh, hoa tím biếc), cả âm
thanh vang vọng, tươi vui của chim chiền chiện hót gọi xuân về (hót vang trời). Hình
ảnh thơ đẹp, giàu tính tạo hình, bức tranh xuân có tầng bậc, hài hòa giữa màu sắc và
âm thanh, đậm sắc màu xứ Huế.
- Cảm xúc của tác giả: tươi vui, hồn nhiên, trong trẻo trước cảnh mùa xuân:
+ Câu thơ “từng giọt long lanh rơi” sự dụng nghệ thuật chuyển đổi cảm giác
thể hiện niềm say sưa, ngây ngất, nâng niu, trân trọng của tác giả trước vẻ đẹp đất trời
vào xuân “từng giọt” ở đây là giọt mưa mùa xuân long lanh trong ánh sáng của trời
xuân; nếu gắn với 2 câu trước, “từng giọt” có thể hiểu là giọt âm thanh của tiếng chim
hót. Tiếng chim từ chỗ là âm thanh (cảm nhận bằng thính giác) chuyển thành từng giọt
(hình, khối, cảm nhận bằng thị giác), từng giọt ấy lại long lanh ánh sáng và màu sắc,
có thể cảm nhận bằng xúc giác “tôi đưa tay tôi hứng”.
+ Lời gọi “ơi”, lời hỏi “chi” khiến câu thơ trở thành lời trò chuyện trực tiếp với
thiên nhiên, tác giả đưa vào thơ cách nói dịu ngọt thân thương của xứ Huế, bộc lộ sự
ngạc nhiên xúc động trước vẻ đẹp của mùa xuân xứ Huế.

Luận điểm 2: Cảm xúc trước mùa xuân đất nước (khổ 2,3)
- Thanh Hải chọn hai hình ảnh tiêu biểu người cầm súng và người ra đồng – hai hình
ảnh tượng trưng cho hai nhiệm vụ chiến lược quan trọng: chiến đấu và sản xuất, bảo
vệ và xây dựng đất nước. Cái hay của câu thơ là tác giả đã gắn hình ảnh người cầm
súng và người ra đồng với màu xanh vô cùng gợi cảm của chồi non lộc biếc:
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy quanh lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Lộc giắt đầy …, lộc trải dài… hình ảnh trùng điệp làm hiện ra cả mùa xuân đất
trời trong màu xanh bất tận của lộc mới. Mùa xuân theo người lính ra trận, lộc non
trên vành lá ngụy trang tiếp sức cho họ trên mỗi bước đường hành quân, gìn giữ mùa
xuân vĩnh hằng cho dân tộc. Mùa xuân theo người nông dân ra đồng trước mắt họ trải
ra màu xanh đầy sức sống, hay chính họ đang gieo mùa xuân trên khắp mọi miền Tổ
quốc? Mùa xuân theo người cầm súng, người ra đồng đến mọi miền đất nước. Và
chính những con người ấy đã đem mùa xuân đến cho đất nước giữa mùa xuân của
thiên nhiên. Nhà thơ nghe thấy trong màu xanh tươi non của của mùa xuân cái khí thế
tưng bừng; rộn rã, hối hả, xôn xao “Tất cả như hối hả - Tất cả như xôn xao”.
- Suy ngẫm của tác giả về đất nước:
+ Đất nước vừa lớn lao vừa gần gũi:
Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Nghệ thuật nhân hóa, đất nước như con người trải qua bao vất vả gian lao của
thăng trầm lịch sử. Vẻ đẹp đất nước là vẻ đẹp của sức sống bền bỉ, mãnh liệt.
+ Đất nước tỏa sáng trong tương lai:
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước
Nhà thơ so sánh tầm vóc, vị thế của đất nước với nguồn sáng lấp lánh của vì
sao để bày tỏ niềm tự hào, niền tin tưởng về tương lai tươi sáng, về sức sống trường
tồn vĩnh cửu của dân tộc, không kẻ thù nào có thể ngăn nổi bước tiến của dân tộc ta.
Luận điểm 3: Tâm niệm của nhà thơ (khổ 5,6)
- Từ xúc cảm về mùa xuân của thiên nhiên, đất nước, Thanh Hải tha thiết mong ước
được hóa thân để sống biến thật nhiều cho cuộc đời:
Ta làm con chim hót
Ta làm một nhành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến.
- Điệp cấu trúc: Ta làm…, ta nhập vào … diễn tả một cách tha thiết khát vọng được
hòa nhập vào cuộc sống của đất nước, được cống hiến phần tốt đẹp – dù nhỏ bé của
mình cho cuộc đời chung cho đất nước. Thay đổi cách xưng hô, tôi – ta, cảm xúc cá
nhân trước mùa xuân thiên nhiên, đất nước đã chuyển hóa thành cái ta, vừa là cá nhân
vừa đại diện cho số đông, ước nguyện của tác giả cũng là ước nguyện chung của mọi
người.
- Điều tâm niệm ấy được tác giả thể hiện một cách chân thành trong những hình ảnh
thơ đẹp một cách tự nhiên, giản dị.
- Ước là “con Chim” để dâng cho đời tiếng hót làm vui, làm “nhành hoa” dâng cho
đời hương sắc làm đẹp. Ở khổ đầu, vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên đã được miêu tả
bằng hình ảnh một bông hoa tím biếc”, bằng âm thanh của tiếng chim chiền chiện
“hót chỉ mà vang trời”. Ở khổ thơ này, tác giả lại mượn những hình ảnh ấy – những
hình ảnh đẹp nhất, khiêm nhường nhất của thiên nhiên - để hóa thân, để dâng hiến,
cách cấu từ lặp lại tạo ra sự đối ứng chặt chẽ. Những hình ảnh trọn lọc ấy đã mang
một ý nghĩa mới: mong ước được sống có ích cống hiến cho đời vô tư, tự nguyện,

không đòi hỏi đáp đền như một lẽ tự nhiên, con chim mang đến tiếng hót, bông hoa
tỏa hương sắc cho đời.
+ Tác giả còn tha thiết được hòa mình vào cuộc sống muôn người, làm “nốt
trầm xao xuyến” trong bản hòa ca bất tận của cuộc đời, cống hiến lặng thầm, không
phô trương, cống hiến phần tinh túy nhất cho quê hương, đất nước.
+ Nhà thơ ước được làm “Một mùa xuân nho nhỏ” để “Lặng lẽ dâng cho đời”
tác giả ví ngầm cuộc đời mình và cuộc đời mỗi người là “Một mùa xuân nho nhỏ”.
Mỗi người phải mang đến cho cuộc đời chung một phần nhỏ bé của mình và phải
không ngừng cống hiến: “Đó là tuổi hai mươi – Dù là khi tóc bạc”. “Mùa xuân nho
nhỏ” là một sáng tạo độc đáo của Thanh Hải. Nhà thơ nguyện làm một mùa xuân,
nghĩa là sống đẹp, sống với tất cả sức sống tươi trẻ của mình nhưng rất khiêm nhường
cống hiến bất chấp tuổi tác, thời gian, nghịch cảnh.
- Lẽ sống của Thanh Hải là lẽ sống của một lớp người trọn đời đi theo cách mạng.
Cuộc sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người biết sống, biết chăm lo cho cuộc đời
chung và có thể đóng góp những gì tốt đẹp của mình cho cuộc đời chung, cho đất
nước.
3. Đánh giá chung
- Thể thơ 5 chữ, nhạc điệu trong sáng, tha thiết, gần gũi với dân ca, đặc biệt là dân ca
miền Trung.
- Kết hợp những hình ảnh tự nhiên giản dị (Bông hoa, tiếng chim hót, vì sao…) với
các hình ảnh giàu ý nghĩa biểu trưng, khái quát.
- Cấu tứ chặt chẽ lô – gic: sự hài hòa giữa mùa xuân lớn và mùa xuân nho nhỏ, từ mùa
xuân của đất trời đến mùa xuân của quê hương đất nước.
- Giọng điệu biến đổi phù hợp với mạch cảm xúc của tác giả: vui, say mê, trầm lắng,
tha thiết.
III. Kết luận
- Sức hấp dẫn của bài thơ Mùa xuân nho nhỉ là ở thể thơ năm tiếng, nhạc điệu trong
sáng, tha thiết, gần gũi với dân ca, nhiều hình ảnh đẹp, trong sáng, giàu tình biểu
tượng, ẩn dụ.
- Bài thơ còn để lại ấn tượng sâu sắc trước những xúc cảm của Thanh Hải về mùa
xuân thiên nhiên, đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn làm một mùa xuân nho nhỏ để
cống hiến cho cuộc đời. Từ đó mở ra những suy nghĩ về ý nghĩa, giá trị cuộc sống của
mỗi cá nhân là sống có ích, biết cống hiến những gì tốt đẹp nhất cho cuộc đời chung.
2. VIẾNG LĂNG BÁC – VIỄN PHƯƠNG
Đề: Phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của nhà thơ Viễn Phương
I. Mở bài:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Nêu vấn đề nghị luận
II. Thân bài:
1. Khái quát chung
- Hoàn cảnh sáng tác
- Mạch cảm xúc
2. Phân tích
Luận điểm 1: Cảm xúc của nhà thơ khi đặt chân đến lăng Bác (khổ 1).
- Câu thơ mở đầu “Con ở Miền Nam ra thăm lăng Bác” chỉ gọn như một thông báo,
nhưng lại gợi ra tâm trạng xúc động của một người con từ chiến trường miền Nam sau
bao năm mong mỏi bây giờ mới được ra viếng Bác.
+ Viễn Phương thưa với Bác bằng cả tấm lòng thiêng liêng thành kính, khao
khát mong chờ gặp Bác.

+ Cách nói giảm : từ “thăm” thay cho từ “viếng” giảm bớt nỗi đau mất mát.
Trong trái tim nhà thơ và tất cả dân tộc Việt Nam, Bác còn sống mãi, con chỉ ra thăm
chưa không viếng Bác.
+ Cách xưng hô “con” và “Bác” vừa gần gũi, thân thương, vừa trân trọng thành
kính.
- Ba câu tiếp: Từ làn sương mở của bầu trời Hà Nội, nhà thơ đã cảm nhận cảnh vật nơi
Người yên nghỉ bẳng tất cả niềm tôn kính thiêng liêng và nỗi xúc động dâng trào.
Hình ảnh đầu tiên và ấn tượng nổi bật trong cái nhìn đầu tiên về cảnh quan lăng Bác là
hàng tre. Nhà thơ cảm nhận ở đó linh hồn quen thuộc của quê hương Việt Nam.
Ôi ! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa xa đứng thẳng hàng
- Bác yên nghỉ giữa lòng thủ đô Hà Nội trang nghiêm là thế, nhìn thấy hàng tre xanh
đang đứng đó, nhà thơ nhận ra lăng Bác bỗng trở nên gần gũi, thân thuộc như mọi
xóm làng Việt Nam: Về với Bác, Viễn Phương tưởng như được trở về với ngôi nhà
yêu dấu, về với nguồn cội của mình. Từ hàng tre cụ thể bên lăng Bác, nhà thơ liên
tưởng đến cây tre Việt Nam, đến bản lĩnh, sức sống bền bỉ kiên cường của con người
Việt Nam, dân tộc Việt Nam.
Luận điểm 2: Cảm xúc của nhà thơ khi cùng đoàn người xếp hàng vào lăng Bác
(khổ 2)
- Hai câu đầu: Nhà thơ sử dụng thành công hình ảnh sóng đôi “mặt trời”
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng đất đỏ
Hình ảnh mặt trời trong câu trên là thực, mặt trời của thiên nhiên vũ trụ được
nhân hóa “đi qua trên lăng”. Mặt trời trên câu dưới là hình ảnh ẩn dụ, Bác cũng giống
như mặt trời đem đến ánh sáng và hơi ấm cách mạng sưởi ấm lòng dân tộc ta, xua đi
cuộc sống lầm than nô lệ. Lấy mặt trời để ví Bác, nhà thơ đã thể hiện niềm tôn kính
của mình và toàn thể nhân dân Việt Nam dành cho Bác: khẳng định và ngợi ca công
lao trời bể và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Bác. Người vĩ đại không chỉ nhân loại
thừa nhận mà cả thiên nhiên, tạo hóa cũng phải tôn kính, ngưỡng mộ.
- Hai câu sau: “Dòng người đi trong thương nhớ” là hình ảnh thực. Còn “kết tràng hoa
dâng bảy mươi chín mùa xuân” lại là ẩn dụ. Nhìn từng đoàn người lặng lẽ, trang
nghiêm xếp hàng vào lăng viếng Bác nối dài không dứt, nhà thơ liên tưởng đến hình
ảnh ẩn dụ đẹp, giàu chất thơ: “tràng hoa” thơm dâng Bác. Tình cảm thương nhớ, lòng
biết ơn của nhân dân ta dành cho Bác chẳng bao giờ nguôi, cũng tự nhiên, vĩnh hằng
như quy luật đất trời.
Luận điểm 3: Cảm xúc của nhà thơ khi bước vào lăng đứng trước anh linh Bác
(khổ 3)
- Viễn Phương đã cố kìm nén cảm xúc để miêu tả “Bác nằm trong giấc ngủ bình yên”.
Không gian và thời gian như ngưng đọng trước một hình ảnh có tính vĩnh hằng. Nhà
thơ cảm nhận như Người chỉ đang trong giấc ngủ yên bình sau bảy mươi năm thức
trọn vì dân tộc.
- Hình ảnh vầng trăng là một liên tưởng độc đáo. Nhìn ánh sáng tỏa ra nơi Bác yên
nằm , nhà thơ lại liên tưởng đến vầng trăng sáng dịu hiền. Từ không gian trong lăng
với thứ ánh sáng dịu nhẹ, trong trẻo, hình ảnh vầng trăng còn gợi tâm hồn thanh cao,
tình yêu thiên nhiên say đắm và cả những vần thơ ngập tràn ánh trăng cua Bác.
- Tâm trạng xúc động của nhà thơ được biểu hiện bằng một hình ảnh ẩn dụ sâu xa:
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim
Bác vẫn còn mãi với non sống, đất nước như trời xanh vĩnh hằng. Người đã
hóa thành thiên nhiên, đất nước, dân tộc. Dù biết thế, con tim Viễn Phương lại có
tiếng nói riêng. Ông “nghe nhói ở trong tim” vì sự thật Bác đã đi xa, vì nỗi đau thiếu

vắng Bác không gì bù đắp nổi. Từ nhói nằm giữa câu thơ diễn tả nỗi đau quặn thắt con
tim như thể con người vừa mất đi người cha yêu kính.
Luân điểm 4: Cảm xúc của nhà thơ trước lúc ra về (khổ 4).
- Câu thơ đầu: “Mai về miền Nam thương trào nước mắt”, câu thơ ở cách diễn đạt một
mạc, chân thành kiểu Nam Bộ. Nghĩ đến giây phút phải chia tay Bác để trở về miền
Nam, Nhà thơ nhớ thương Bác đến trào nước mắt”.
- Ba câu cuối: nhà thơ bày tỏ tình cảm lưu luyến và niềm mong ước.
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
+ Điệp ngữ “muốn làm” gợi lên khát khao chân thành, cháy bỏng của tác giả,.
Ông muốn ở mãi bên Bác để phần nào bù đắp công lao, đức hi sinh trời bể mà Người
đã dành cho dân tộc.
+ Hình ảnh con chim hót, đóa hoa tỏa hương, cây tre trung hiếu gợi ra niềm
mong ước của tác giả. Vì lưu luyến, bịn rịn, thương nhớ Bác khôn nguôi, Viễn
Phương đã mong ước tha thiết được hóa thân vào cảnh vật bên lăng Người.
Đẹp nhất, cao cả nhất là ước muốn được làm cây tre trung hiếu để được đứng
trong hàng tre xanh xanh Việt Nam để ngày ngày đứng canh giấc ngủ thiên thu của
Bác. Ẩn dụ cây tre trung hiếu biểu tượng cho lòng thủy chung với con đường và sự
nghiệp cách mạng mà Bác đã chọn. Hình ảnh hàng tre ở khổ đầu được lặp lại ở cuối
bài, tạo nên kết cấu đầu cuối tương ứng, tô đậm hình ảnh gây ấn tượng sâu sắc và
dòng cảm xúc được trọn vẹn.
3. Đánh giá chung
- Giọng thơ trầm lắng, trang nghiêm, thành kính phù hợp với không khí của cuộc
viếng lăng.
- Giọng thơ trầm lắng, trang nghiêm, thành kính phù hợp với không khí của cuộc
viếng Lăng.
- Nhịp thơ chậm rãi phù hợp với nhịp bước chân của đoàn người vào viếng Bác, diễn
tả sự trang nghiêm, thành kính và những cảm xúc sâu lắng.
- Hình ảnh thơ có nhiều sáng tạo, kết hợp hình ảnh thực và ẩn dụ, biểu tượng ( mặt
trời, vầng trăng, trời xanh …) vừa quen thuộc gần gũi, vừa có ý nghĩa khái quát và giá
trị biểu cảm cao.
III. Kết bài
- Bài thơ viếng lăng Bác hấp dẫn người đọc bởi những hình ảnh thơ đẹp giữa liên
tưởng mộng mơ, bởi nhịp điệu tha thiết, giọng thơ thành kính, trang nghiêm phù hợp
với không khí của việc viếng lăng. Bài thơ đã trạm đến trái tim mỗi người con Việt
Nam khi nhắc đến Bác Hồ muôn vàn kính yêu.
- Bài thơ đã thể hiện niềm xúc động thiêng liêng, tấm lòng tha thiết thành kính, vừa tự
hào, vừa đau xót của tác giả khi từ Miền Nam mới được giải phóng ra viếng lăng Bác.
Vì vậy viếng lăng Bác không những là nén tâm hương dâng lên Bác mà còn là tiếng
khóc nghẹn ngào trước sự ra đi của Bác, là lòng thương nhớ khôn nguôi của Viễn
Phương nói riêng và của đồng bào miền Nam, dân tộc Việt Nam nói chung dành cho
Bác kính yêu.
3. SANG THU – HỮU THỈNH
Đề: Phân tích bài thơ Sang thu của nhà thơ Hữu Thỉnh
I. Mở bài:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Nêu nội dung của bài thơ (Bài thơ viết về những chuyển biến nhẹ nhàng, tinh tế của
thiên nhiên, đất trời trong phút giao mùa từ hạ sang thu. Qua đó, nhà thơ gửi gắm quy
luật cuộc sống nhân sinh, của đời người khi bước sang mùa thu của cuộc đời)
II. Thân bài
1. Khái quát chung

- Hoàn cảnh ra đời
- Mạch cảm xúc
2. Phân tích
Luận điểm 1: “Sang thu” ở chốn làng quê (khổ 1)
- Mùa thu đến bắt đầu từ hương vị mộc mạc ở một chốn làng quê. “Hương ổi” một thứ
hương thơm ngào ngạt, nồng nặc đang chủ động phả vào trong gió se, chỉ cần một từ
“phả” gợi lên mùi hương ổi lan tỏa khắp không gian. Gió se, gió heo may se lạnh báo
hiệu thu sang. Trong làn gió heo may se lạnh của mùa thu vị hương ổi được cô đặc,
sánh lại, ngọt ngào và quyến rũ hơn. Cái ấm chủ động giao thoa với cái lạnh:
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
- Từ khu vườn nhỏ nhà mình, nhà thơ hướng mắt ra trước ngõ và thấy làn sương đang
mong manh ngập ngừng, đang “chùng chình qua ngõ”. Nghệ thuật nhân hóa và từ láy
“chùng chình” gợi lên làn sương thu nhẹ, mong manh, giăng mắc nửa muốn đi nửa
còn dùng dằng ở lại nơi đầu thôn ngõ xóm. Các tín hiệu đặc trưng của mùa thu đã hiện
diện. Vậy mà nhà thơ còn chưa chắc chắn, còn nghỉ hoặc: “Hình như thu đã về”. Phải
tinh tế, nhạy cảm, nhà thơ mới có thể nhận ra bước “sang thu” nhẹ nhàng, vô hình, từ
hương thơm của làng quê, từ những gì không cụ thể làm xốn xang lòng người.
Luận điểm 2: Sang thu khắp đất trời (khổ 2)
Từ không gian nhỏ hẹp với hương ổi trong vườn, gió qua nhà, sương trước ngõ, Hữu
Thỉnh đã phóng tầm mắt ra xa hơn và nhận ra mùa thu đã về thật sự khắp đất trời.
- Hai câu thơ đầu: nghệ thuật đối lập được sử dụng để miêu tả những chuyển biến tinh
tế của mùa thu trong một không gian trái chiều và những trạng thái, hoạt động trái
chiều nhau của vạn vật:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Thu sang, dòng sông cứ thế lững lờ trôi, rất nhẹ nhàng, rất êm xuôi, vừa chảy vừa như
đang ngẫm nghĩ suy tư như đang đợi chờ ai đó. Đối lập với dòng sông, đàn chim tinh
tế nhận ra hơi thu lạnh luồn trong gió se, chúng tôi thể “ dềnh dàng” mà vội vàng, gấp
gáp hơn trong những nhịp sải cánh khi mỗi chiều bay về tổ. Hai tốc độ trái chiều nhau,
sự “ dềnh dàng” của dòng sông , sự “ vội vã” của những cánh chim đều diễn tả chính
xác mùa thu mới ở độ bắt đầu.
- Hai câu sau: được xem là hai câu tuyệt bút tả cảnh ngự tình. Thu sang rất dịu, rất
nhẹ, rất êm được nhà thơ cảm nhận từ bước chuyển mình của “ đám mây mùa hạ” còn
vương lại trên bầu trời.
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
+ Từ “vắt” gợi cho người đọc những liên tưởng kì thú về đám mây. Đám mây
như một tấm lụa mềm mại, duyên dáng đang “vắt” lên bầu trời hai nửa hạ - thu.
+ Đám mây được nhân hóa mới chỉ đang “vắt nửa mình” để sang thu. Nó như
cũng mang nặng tâm tư của con người trong khoảnh khắc giao mùa, bâng khuâng xao
xuyến trước những chuyển biến kì diệu của thiên nhiên, nửa còn lưu truyền, bịn rịn
với mùa hạ nồng nàn, nửa đang háo hức, mong ước mùa thu êm dịu.
Luận điểm 3: “Sang thu” trong tâm hồn mỗi người (khổ 3)
- Thu đến với những dấu hiệu rõ ràng, cụ thể hơn bằng những đổi thay của thời tiết,
bằng những dấu hiệu của hạ đi. Sang thu, mọi dấu hiệu thời tiết mùa hạ đều trở nên
thưa thớt, ít ỏi. Dù “vẫn còn bao nhiêu nắng” nhưng những cơn mưa “ đá vơi dần”,
sấm cũng không còn “bất ngờ” như trong mùa hạ nữa “hàng cây đứng tuổi” không còn
sợ sấm nữa bởi nó đã từng chứng kiến rất nhiều lần chuyển mưa như thế :
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi
- Hình ảnh “Hàng cây đứng tuổi” khép lại bài thơ vừa làm trọn vẹn bức tranh thiên
nhiên vạn vật “ sang thu” vừa là cầu nối mở ra những tâm sự nhà thơ muốn gởi gắm
khiến bài thơ không chỉ là hình ảnh đất trời thiên nhiên nên thơ mà còn có hình ảnh
con người trong khoảnh khắc giao mùa:
+ “Sấm” là tượng trưng cho những biến động bất thường, những khó khăn mỗi
người có thể gặp phải trên đường đời.
+ Hình ảnh: “hàng cây đứng tuổi” Tượng trưng cho những lớp người đã từng
trải, có kinh nghiệm dày dặn, đã từng trải qua bao sóng gió gian nan của cuộc đời. Khi
đã “sang thu” con người luôn vững vàng hơn, họ đón nhận những biến động bất ngời
hằng sự bình thản tự nhiên, họ giải quyết mọi việc được bình tĩnh theo cách đúng đắn
nhất.
Thiên nhiên đã trở thành cái cớ để nhà thơ gửi gắm triết lí nhân sinh vào đó,
khiến Sang thu trở thành một ẩn dụ hàm súc, đa nghĩa.
3. Đánh giá chung
- Thể thơ năm chữ, nhịp thơ chậm, âm điệu nhẹ nhàng, phù hợp với dòng cảm xúc của
nhà thơ.
- Từ ngữ có giá trị gợi tả, gợi cảm sâu sắc
- Hình ảnh thơ chọn lọc, mang những nét đặc trưng về phút giao mùa từ hạ sang thu
để người đọc có được ấn tượng: sang thu không chỉ của thiên nhiên mà hồn người
cũng có lúc sang thu.
III. Kết bài
- Bằng sự cảm nhận tinh tế, bằng ngôn ngữ thơ ca giản dị, hàm súc: hình ảnh thiên
nhiên thân quen, giản dị mà tươi tắn, sống động và một giọng thơ vừa có thoáng ngỡ
ngàng, vừa có chút vui sướng, lại vừa trầm lắng, sâu sắc … Hữu Thỉnh đã dựng lại
một bức tranh thu nồng đượm hơi ấm cuộc đời, hơi ấm quê nhà, ấm áp tình người.
- Với Sang thu, Hữu Thỉnh đã góp thêm một nét thu độc đáo vào dòng thơ thu của dân
tộc.
4. NÓI VỚI CON – Y PHƯƠNG
Đề: Phân tích bài thơ Nói với con của nhà thơ Y Phương

I. Mở bài:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
- Nêu nội dung của bài thơ (Mượn lời nói với con Y Phương gợi về cuội nguồn sinh
dưỡng của mỗi con người; bộc lộ niềm tự hào về truyền thống cần cù, sức sống bền bỉ,
mạnh mẽ của quê hương và dân tộc mình)
II. Thân bài
1. Khái quát chung
- Hoàn cảnh ra đời
2. Phân tích
Luận điểm 1: Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng: Gia đình và quê hương (11
dòng đầu)
- Bốn câu thơ đầu: Gợi ra bức tranh gia đình hạnh phúc, cha muốn nói với con, con là
hạnh phúc của mẹ cha, con được sinh ra và lớn lên trong tình yêu thương, trong sự
nâng đón và mong chờ của cha mẹ. Ở bức tranh ấy có cha có mẹ, có con và con là
trung tâm của gia đình, con đang ở tuổi chập chững bước di, bí bô tập nói. Mỗi bước
đi của con đều được cha nâng, mẹ đỡ, con được bước đi trong cả đôi bờ yêu thương.
Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cường.

- Năm câu thơ tiếp: con trường thành trong cuộc sống lao động, trong thiên nhiên thơ
mộng, nghĩa tình của quê hương:
+ Cuộc sống lao động cần cù và tươi vui của : “người đồng mình” được nhà thơ
gọi lên qua các hình ảnh đẹp:
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát
Các động từ cài, ken vừa miêu tả công việc cụ thể vừa gợi sự tài hoa, khéo léo,
lạc quan của người đồng mình. Cuộc sống của họ luôn vui vẻ, đầy ắp những tiếng hát,
lời ca.
+ Rừng núi quê hương cũng rất thơ mộng nghĩa tình, thiên nhiên ấy đã che chở,
nuôi dưỡng con người cr về tâm hồn, lối sống:
Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
Con sinh ra trong một gia đình hạnh phúc, con trưởng thành trên quê hương
đầy ắp nghĩa tình. Gia đình và quê hương là hai chiếc nôi sinh con, nuôi con khôn lớn,
bồi đắp cho con cả tâm hồn và lối sống. Nhắc lại những câu thơ về cội nguồn cao đẹp
của con, cha đã nhắc lại ngày cưới của cha mẹ để một lần nữa cho muốn con ghi sâu:
con có một gia đình hạnh phúc, một quê hương sâu nặng nghĩa tình, con đường bao
giờ quên những cội nguồn thiêng liêng, đẹp đẽ ấy.
Luận điểm 2: Nói với con về những phẩm chất của người đồng mình và sức sống
bền bỉ, mãnh liệt của quê hương (13 dòng tiếp theo)
- Cách gọi “người đồng mình”, người trong bản, buôn, thung lũng, dân tộc mình. Các
nói mang ngôn ngữ địa phương, mộc mạc mang đặc trưng của người miền núi đầy gắn
bó, đoàn kết và trân trọng. Cha gọi những người cùng sinh sống trên một vùng quê
bằng tiếng gọi trìu mến nghệ thuật gần gũi, thân thương. Con lớn lên trong cái nôi
nghĩa tình của những con người mộc mạc, thủy trung, tràn đầy niềm tin và lòng lạc
quan.
- Cha kể cho con nghe cuộc sống và vẻ đẹp của người “người đồng mình” vẫn bằng
giọng điệu tâm tính và ngôn ngữ mang đậm tư duy dân tộc giản dị mà đầy chất thơ.
+ “Người đồng mình” có cuộc sống gian nan vất vả chất chồng đo bằng chiều
cao của những ngọn núi nhưng bản lĩnh sống vô cùng cao đẹp. Họ biết lấy khó khăn,
biết nhìn về đằng xa để tôi luyện ý chí, “Người đồng mình: luôn bền gan vưng chí
vươn lên trong mọi hoàn cảnh:
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn
Tác giả đã lấy không gian cao và xa để cụ thể hóa ý chí bền bỉ, kiên định vượt
khó của con người quê hương. Hai câu thơ đã đúc kết bản lĩnh và phương châm sống
cao đẹp của “Người đồng mình” .
+ “Người đồng mình” một lòng một dạ gắn bó, thủy chung với quê hương, yêu
quê hương tha thiết:
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Điệp cấu trúc: “Sống … không chê…” cách nói phủ định để khẳng định chắc
nịch tình yêu, sự gắn bó thủy chung của con người nơi chôn rau cắt rốn của mình dù
có phải “Sống trên đá gập ghềnh”, “sống trong thung nghèo đói”.
+ “Người đồng mình” chân chất, giản dị “thô sơ da thịt” nhưng tầm vóc tâm
hồn trí tuệ và nhân cách sống cao đẹp: Người đồng mình thô sơ da thịt – Chẳng mấy
ai nhỏ bé đâu con”. Nghệ thuật ẩn dụ kết hợp nghệ thuật đối làm nổi bật vẻ đẹp mộc
mạc, giản dị nhưng tầm vóc lớn lao của con người quê hương.
+ “Tự đục đá”: lao động thô sơ, cải tạo đất đai để sinh cơ lập nghiệp, xây dựng
quê hương:
Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương

Còn quê hương thì làm phong tục
Những con người ấy bằng sự lao động cần cù, nhẫn nại đã làm nên quê hương
với truyền thống, phong tục tập quán tốt đẹp. Họ đã kê quê hương thêm cao. Những
câu thơ là lời ngợi ca, khắc phục, tự hào chính đáng của cha về ý thức tự lực tự cường
tinh thần tự tôn dân tộc đáng trân trọng của “người đồng mình”
Nhiều lời gọi mang ngữ điệu cảm thán, kết hợp các điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu
trúc cú pháp tạo giọng điệu thiết tha, trìu mến, yêu thương:
- Người đồng mình yêu lắm con ơi
- Người đồng mình thương lắm con ơi
- Sống trên đá, không chê …
- Sống trong thung, không chê…
Tóm lại, từng câu, từng chữ, từng lời cha nói đều chứa chan niềm tự hảo chính
đáng của cha về quê hương dân tộc. Nói với con về những vẻ đẹp đáng tự hào, đáng “
thương” của người đồng minh”, cha không chỉ mong con hiểu, con biết tự hào mình
đằng sau những lời nói ấy là biết bao nhiêu mong ước thiết tha, cháy bỏng cha dành
gửi nơi con. Cha mong con sống như “người đồng mình” đã sống.
Luận điểm 3: Mong muốn của người cha về con (4 dòng cuối)
- Sống ân tình thủy chung với quê hương: cha nhắc lại hình ảnh “thô sơ da thịt” để con
nhớ đặc điểm của “người đồng mình” là mộc mạc, chân chất, con cũng là “người đồng
mình”, con là một phần máu thịt của quê hương, phải biết gắn bó thủy chung với quê
hương.
- Biết tự hào về truyền thống, vượt qua thử thách bằng ý chí, niềm tin vững bước trên
đường đời.
Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con.
+ Khi con “lên đường”, là khi khôn lớn, trưởng thành, bước vào cuộc sống, cha
tin con “không bao giờ nhỏ bé được”, con sẽ vượt qua thử thách, chông gai cuộc đời,
bằng ý chím, niềm tin. Trong bất kì hoàn cảnh nào, con hãy sống như “người đồng
mình” đã sống. Trước thiên hạ, phải tự tin, vững bước trên đường đời, tự tin khẳng
định mình, kế tục xứng đáng những truyền thống cao đẹp của gia đình, quê hương để
làm rạng danh cho quê hương, xứ sở.
+ Lời gọi “Con ơi” đặt trước những điều dặn dò và lời nhắn nhủ “Nghe con”
sau lời dặn khiến lời cha không khô khan cứng nhắc mà thấm thía ân tình, dễ dàng
thấm sâu vào hồn con. Lời cha là lời truyền giao thế hệ về lẽ sống ở đời của thế hệ
trước với thế hệ sau. Cha yêu con, yêu quê hương tha thiết, tình cha con chan hòa
trong tình yêu quê hương, đất nước.
3. Đánh giá chung
- Giọng điệu thiết tha, trìu mến (thể hiện rõ nhất ở các lời gọi mang ngữ điệu cảm
thán, lời tâm tình, dặn ò…)
- Thể thơ tự do, mạch cảm xúc tự nhiên. Xây dựng các hình ảnh cụ thể mà có tính khái
quát, mộc mạc mà vẫn giàu chất thơ. Các biện pháp tu từ so sánh, điệp ngũ kết hợp
với những câu thơ ngắn dài khác nhau góp phần diễn tả cuộc sống, cách suy nghĩ,
cách thể hiện tình cảm của người miền núi.
- Bố cục chặt chẽ, sử dụng nhiều thành ngữ gần gũi, giản dị như lời nói thường ngày
của người miền núi.
III. Kết luận:
- Bài thơ được sáng tác theo thể thơ tự do, giọng điệu thiết tha, trìu mến, hình ảnh cụ
thể mà có tính khái quát, mộc mạc mà vẫn gợi cảm, giàu chất thơ, cách dẫn dắt tự
nhiên : từ tình cảm gia đình mở rộng tình yêu quê hương, từng những kỉ niệm gần gũi
thiêng liêng mà nâng lên thành lẽ sống.

- Qua lời nói với con, nhà thơ thể hiện tình cảm gia đình ấm áp, ca ngợi truyền thống
cần cù, sức sống mạnh mẽ của quê hương và dân tộc mình. Từ đó gợi nhắc về tình
cảm gắn bó với truyền thống, với quê hương đất nước.
5. NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI – LÊ MINH KHUÊ
Đề: Ấn tượng sâu sắc của em về vẻ đẹp tâm hồn nhân vật Phương Định trong
đoạn trích Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê.
I. Mở bài
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu nhân vật Phương Định (Truyện kể về Phương Định, một cô gái dũng cảm
trong chiến đấu, hồn nhiên trẻ trung yêu đời, có tình đồng chí đồng đội gắn bó)
II. Thân bài
1. Khái quát chung
- Hoàn cảnh ra đời
- Giải thích: Vẻ đẹp tâm hồn là vẻ đẹp toát ra từ một con người, được thể hiện trên
nhiều phương diện ( tư tưởng, tình cảm, cách nghĩ, cách sống …)
2. Phân tích
a) Hoàn cảnh sống và chiến đấu của Phương Định
- Cũng như các cô gái thanh niên xung phong khác, Phương Định sống và chiến đấu
trên một cao điểm giữa một vùng trọng điểm, nơi tập trung nhiều bom đạn nhất, sự
nguy hiểm và ác liệt.
- Công việc: cùng đơn vị nữ thanh niên xung phong hằng ngày quan sát địch ném
bom, đo khối lượng đất đá cần san lấp do bom địch gây ra, đánh dấu những vị trí bom
chưa nổ và phá bom. Mỗi ngày, có thể phải phá bom từ 3 đến 5 lần.
-> Như vậy, hằng ngày cuộc sống của Phương Định là phải đối diện với bom đạn và
có thể hi sinh bất cứ lúc nào. Thế nhưng từ hoàn cảnh sống khắc nghiệt ấy, Phương
Điịnh vẫn thể hiện được những nét đẹp tâm hồn đáng quý.
b) Vẻ đẹp tâm hồn Phương Định.
* Phương Định là cô gái Hà Thành trẻ trung, xinh đẹp, tâm hồn trong sáng:
- Phương Định là cô gái có nét đẹp duyên dáng, yêu kiểu: Một cái cổ cao kiêu hãnh
như đài hoa loa kèn; hai bím tóc dài, mềm mại; đôi mắt dài dài, màu nâu, hay nheo lại
như chói nắng, cái nhìn xa xăm …. Vẻ đẹp của Phương Định đã hấp dẫn bao tràng
trai, chính cô thừa nhận “Không hiểu sao các anh pháo thủ và lái xe hay hỏi thăm
tôi…”.
- Cách cư xử: ý nhị, kín đáo, kiêu kì của con gái Hà Thành. Phương Định nhạy cảm,
biết mình được nhiều anh lính để ý nhưng cô chưa dành tình cảm cho ai, cô không săn
sóc vồn vã như những cô gái khác.
- Vào chiến trường, sống ở nơi sự sống hủy diệt nhưng lúc nào Phương Định cũng
giữ nguyên những nét đẹp trong sáng của những cô gái mới lớn:
+ Thích làm duyên, làm điệu ngay giữa cuộc sống chiến trước khốc liệt: thích
ngắm mắt mình trong gương, thích ngồi bó gối mơ màng …
+ Thích hát, hay hát, tự bịa cả ra lời hát; hát trong mọi khoảnh khắc như chưa
bao giờ nghe thấy bom rơi, đạn nổ. Tiếng hát của cô át tiếng bom, át cả đau thương,
gian khổ hiểm nguy. Đó là biểu hiện của tinh thần lạc quan, yêu đời và niềm tin yêu
cuộc sống.
+ Hồn nhiên, mơ mộng: đêm đêm, cô nhìn lên những ngôi sao trên bầu trời, mở
về một ngày mai hòa bình, thống nhất. Khi một trận đánh khốc liệt vừa đi qua, chỉ
một cơn mưa đá bất ngờ ập ...